Oksijen Silindirleri PDF Yazdır E-Posta
Perşembe, 16 Mart 2006
Oksijen deniz seviyesinde soluduğumuz havanın yüzde 21’ini oluşturur. Daha yüksek irtifalarda bu yüzde sabit kalırken, atmosferik basınç düşer ve oksijenin kısmi basıncı azalır. Bu ciğerlerde ve de özellikle kanda daha az oksijen demektir. Dağcıların, yükseldikçe kanda yeterli miktarlarda oksijen seviyesi oluşturabilmek için nefes alışverişleri otomatik olarak artar.

Kandaki normal oksijen basıncı 12-14 kPa’dır (kilopascal). Akciğer yetmezliğinden şikayet eden bireylerde bu 7-8 kPa sevilerine kadar inmektedir ki, bu seviye yoğun bakım ünitelerine alınmayı gerektirir. Tam olarak doğrulanamamış bilgilere göre Everest zirvesinde dağcıların kanlarındaki oksijen basıncı 4 kPa civarındadır. 5 ila 7 kPa’lık basınçlar genelde insanların bayılması için yetelidir.

Birçok Everest tırmanıcısı yüksek dayanıklılığın yanında yardımcı oksijen kaynağına gereksinim duymaktadır. Son yüz metrelerde her bir adım için 15 kere nefes alıp vermek gerekir. Bu kadar yüksek seviyede nefes alıp vermeye rağmen dağcılar bütün organlara yetecek oksijeni sağlamakta zorlanırlar.

Düşük oksijen ortamlarında daha derin ve daha hızlı nefes alabilen bireylerin yüksekte görece daha rahat tırmandıklarına dair kanıtlar vardır. Derinleşen ve hızı artan nefes daha çok oksijenin girmesine neden olurken yüksek oranda carbon dioksiti de alır götürür. Bunun sonucunda kanın pH’ı artar. Alkaline (pH’ı yüksek) kanda oksijen ve hemoglobin arasındaki çekim kuvveti artar ve kanın oksijen tutma kapasitesi artar. Fakat bu pıhtılaşma sorunlarını da getirebileceğinden dolayı beyine zarar verme riskini arttırır. Kandaki pH değişimlerinin yanında bilimsel olarak çalışılması görece daha zor olan bir değişim daha yaşanır: Yükseğe uyuma (aklimatasyon) bağlı olarak artan kırmızı kan hücrelerinin konsantrasyonu. Daha fazla kırmızı kan hücresi kanda daha fazla oksijen taşımak demektir ancak bir yandan da kanın ‘viskozite’si artar ve kalp krizi riskini arttırır.

Dağcılar yıllar içinde oksijen basıncının değişimine bağlı olan bu karmaşık metabolizma değişimlerine uyum gösterebilmek için çeşitli çözümler bulmuşlardır. Bunlardan biri de yüksek irtifa tırmanışlarında oksijen desteği alabilecekleri oksijen tüpü sistemleridir ve üç parçadan oluşur:

1)    Oksijen silindiri:
  • Ekspedisyon süresince en son teknoloji, Titanyumdan yapılmış hafif Rus silindirlerini kullanacağız.
  • 20oC’de 260 bar basınçla doldurulmuş 3 şişe yaklaşık 2,7 kilogramdır.
  • Silindirler 48 cm boyunda ve 10.8 cm çapındadır. Orta büyüklükte bir çantaya 4 silindir rahatlıkla sığar.
  • Kullanacağımız sistem 12-18 saatlik bir zirve gününde 2-3 silindir kullanmak üzere tasarlanmış bir sistemdir. Dağcı bu şekilde dönüşte kullanılacak olan silindiri, en çok zorlanacağı etaplarda taşımak yerine rotada uygun bir noktaya bırakabilmektedir.
2)    Regülatör
  • Dakikada 1 ila 4 litre akışa göre ¼ litrelik artışlarla ayarlanabilmektedir.
  • 0.35 kg ağırlığındadır.
3)    Maske
  • Oksijen tasarrufu sağlaması açısından sadece nefes alırken aktive olan bir sistemdir.
  • Aynı zamanda soğuktan koruyucu özelliği vardır.
  • Sakal ve bıyıkların kesilmesi daha iyi bir izolasyon sağlar.

Kullanılacak Tüp Sayısının Hesabı

250 bar basınca sahip 4 litrelik bir silindirde 1000 litre hava vardır. Bu silindir ortalama dakikada 2 litrelik bir hızla kullanılırken 500 dakika yani 8 1/3 saat dayanacaktır. Ancak sızıntı ve bağlama-sökme anlarındaki kayıpları 1 saat olarak hesaba katarsak şöyle bir sonuç çıkar: 250 barlık bir silindir dakikada 2 litrelik kullanımda 7 saat dayanacaktır. Zirve gününde bu nedenle güvenli olması için kişi başı 3 veya en azından 2 silindir taşımak gereklidir.

Image
1922 Everest Expedisyonunda kullanılmış bir oksijen silindiri

Image
1922 Everest Expedisyonunda kullanılmış bir oksijen silindiri

Image
1953teki başarılı Everest tırmanışında Hillary ve Tenzing tarafından kullanılan açık devre oksijen silindiri

Image
1960 Çin Ekspedisyonunda kullanılan bir oksijen seti

Image
Modern bir titanyum silindir (bizim kullanacağımız sistem bu sisteme benzer olacak)

Image
Modern bir karbon-fiber kompozit silindir

<<

                       
Her hakkı saklıdır, © 2006 - Türkiye Everest Ekspedisyonu